ERZURUM GEZİ REHBERİ : DADAŞLAR DİYARI

     Merhaba arkadaşlar. Üstün ben Burcu’nun eşi. Instagram’daki ismim ustunyollarda. Bu isim için biraz Burcu’dan esinlendim 🙂 Burcu bu rehberi hazırlarken göz ucuyla bilgisayara bakıp ne yapıyorsun dedim bi baktım Erzurum Gezi Rehberini hazırlıyor. Burada bir Erzurumlu varken bu yazıyı kimseye bırakamazdım 🙂 Hemen kaptım bilgisayarı başladım yazmaya, Erzurum Gezi Rehberi benden sorulur 🙂 Bir Erzurumlu olarak en ince detaylarına kadar Erzurum hakkında size bilgi verip, dadaşlar diyarı Erzurum’u hissederek ve yaşayarak sizlere sunacağım. Şimdiden iyi okumalar.  

İçindekiler:

ERZURUM NEREDE ?

     Dadaşlar diyarı Erzurum Doğu Anadolu Bölgesi’nin merkezinde sayılabilecek bir konumda bulunuyor. Erzurum’un bu konumu tarih boyunca gerek kültür gerekse de ticaret yollarının Erzurum üzerinden geçmesine sebep olmuştur. Tarih boyunca bir çok medeniyete ev sahipliği yapmış Erzurum Türkiye’nin yüz ölçümü açısından 4. büyük ili. Ayrıca Türkiye’nin en yüksek illeri arasındadır kendisi. Son zamanlarda yeni bir ünvanı var Erzurum’un ”Gökyüzü Şehri” . Erzurum 3200 rakıma sahip eşsiz güzellikte Ejder Tepesine sahip. Erzurum’un yüksek olması buz gibi olmasına neden oluyor, Erzurum kışın oldukça soğuk, yazın ise doğal klimalı püfür püfür esen bir havaya sahip. Yazın giderseniz akşam üşüyebilirsiniz üstünüze bir şey alın yoksa hasta olur gezemezsiniz:)

     Palandöken Dağı’nın eteklerine kurulu Erzurum’un kuzeyinde Rize ve Artvin, kuzeydoğusunda Ardahan, batısında Bayburt ve Erzincan, doğusunda Kars ve Ağrı, güneyinde Bingöl ve Muş bukunuyor. Erzurum’un bazı ilçeleri Karadeniz Bölgesine de giriyor. Bir çok insan Erzurum ile Palandöken arasındaki mesafeyi çok uzak sanıyor ama öyle bir durum yok. Aradaki mesafe yaklaşık 3-5 km diyebilirim. Erzurum’un toplamda 20 ilçesi var. Erzurum gezilecek yerlerin bazıları bu ilçelerde yer alıyor.
     Erzurum’un konumuna bu bağlantıya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

DADAŞ NE DEMEK ?

     Dadaş nedir sorusunu buraya yazmamın nedeni oldukça fazla soruluyor olması. Biriyle tanıştığımda nerelisin Erzurumluyum dedikten sonra ikinci soru Dadaş mısın oluyor. İlk olarak şunu belirteyim dadaş bir ırk ya da etnik köken değildir. Erzurumlulara has bir ünvan algılansa da dadaş olmanın getirdiği özelliklere sahip olan herkes aslında dadaştır.

     Dadaş kimine göre mert, cesur, yiğit, özü sözü bir olan, merhametli, dik duruşlu karaktere sahip olan kişiyken kimine göre de erkek kardeş, ağabey, küçüğünü koruyan, abilik yapan, mazlumun yanında zalimin karşısında olan, vatansever milliyetçi kişidir. Ayrıca dadaşı bar tutan, cirit oynayan, at binen, delikanlı kişi olarak tanımlayanlar da vardır.

ERZURUM’A NASIL GİDİLİR ?

     Erzurum’a bulunduğunuz konuma göre arabanızla, uçakla ve trenle gidebilirsiniz. Erzurum şehirler arası geçiş noktasında olduğundan araba ile Erzurum’a ulaşım oldukça kolay.
     Uçakla giderseniz Erzurum Havaalanı Erzurum merkeze 14 km uzaklıkta bukunuyor. Erzurum Havaalanın’dan merkeze olan otobüs seferlerini görmek için buraya tıklayabilirsiniz. Belediye otobüsleri en ucuzu. Otobüs ücreti kişi başı 4 TL. Havaş vs burada hizmet vermiyor. Taksicilerle de uğraşmayın ! Erzurum Havaalanın’dan Palandöken Kayak Merkezine mesafe ise sadece 16 km. Uçak demişken en uygun uçak bileti bulma yolları yazımı da okumayı ihmal etmeyin. 
     Erzurum’a gitmenin diğer bir yolu da tabi ki Tren. Doğu Ekspresi yazımda da bahsetmiştim Doğu Ekspresi’nin geçtiği güzergahlardan biri de Erzurum. TCDD’nin sitesinden bilet alıp trenle Erzurum’a gidebilirsiniz.

ERZURUM’A KAÇ GÜN AYIRMALI ?

     Erzurum’a kaç gün ayırmalı sorusunun cevabı tamamen tatil amacınızla yakından ilgili. Çünkü Erzurum Palandöken’e sadece kayak yapmak amacıyla günübirlik ya da hafta sonu için giden baya tatil sever var. Ben kış turizmden bağımsız olarak sadece Erzurum’da gezilecek yerleri gezmek için giden birinin Erzurum’a 4-5 gün (ilçelerle beraber) ayırması gerektiğini düşünüyorum. Diğer bir alternatif olarak da sadece hafta sonu içinde Erzurum’u gezebilirsiniz. 2 gün Erzurum merkezi gezmek için oldukça yeterli bir süre. Sabah erken kalkmak suretiyle !

ERZURUM GEZİLECEK YERLER

     Erzurum başlı başına tam bir tarih, kültür ve gastronomi şehri. Erzurum’da gezilecek yerler buram buram tarih kokuyor. Eskiden bazı tarihi önemli yapılar çarpık yapıların arasında kalmışken Erzurum Belediyesi’nin ve Valiliği’nin çalışmalarıyla bu çarpık yapılar birer birer yıkıldı ve tarihi yerlerin çehresi açıldı. Şimdi Erzurum gezilecek yerleri beraber gezelim.

PALANDÖKEN KAYAK MERKEZİ

     Burayı bu başlığın altında Erzurum Kış Turizmi kısmında çok daha detaylı yazdım. Orayı okuyabilirsiniz.

ÇİFTE MİNARELİ MEDRESE (HATUNİYE MEDRESESİ)
çifte Minareli Medrese erzurum gezi rehberi

     Erzurum Gezi Rehberi ‘nin baş tacı ”Çifte Minareli Medrese” Selçukluların Erzurum’a kazandırdığı en güzel eserlerden biri. Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad’ın kızı Hüdâvent Hatun tarafından 1253 yılında yaptırılmış olan bu tarihi yapı, Hüdâvent Hatun’dan dolayı “Hatuniye Medresesi” olarak da biliniyor.

     Çifte Minareli Medrese’nin özellikle taç kapısında bulunan bezemeler, Selçuklu taş süslemesindeki derinliğin ve estetik anlayışın muhteşem örneklerini gösteriyor. İnsan baktıkça hayran kalıyor. Bezemelerde ağırlıklı olarak bitkisel ögeler var. En çok palmet ve rumi motifleri kullanılmış ve bunların uyumu mükemmel. Taç kapının batı tarafına Orta Asya Türkleri’nin simgesi olan çift başlı kartal, ağzı açık iki yılan ve dilimli yapraktan oluşan hayat ağacı işlenmiş. Doğu tarafında bulunan simetriğinde ise yaprak ve kartal işlemesi yer almıyor. Taç kapının iki yanında yükselen sırlı tuğla ve tuğla ile örülü, motiflerle bezeli minareler göz kamaştırıcı bir estetik anlayışı sunuyor. Minareler, şerafelere kadar yapılmıştır. Yani yapımı tamamlanamamıştır. Minarelerde turkuaz rengiyle dikkat çeken panonun içinde Arapça “Allah” yazıyor. Osmanlı padişahlarından 4. Murad’ın emri ile bir süre “Tophane” olarak, daha sonra da “Kışla” olarak kullanılan medrese, 1942-1967 yılları arasında Erzurum Müzesi, günümüzde ise hem müze hem de resim sergi salonu olarak hizmet veriyor.

Çifte Minareli Medrese Ziyaret Saatleri Yaz Dönemi: 09:00-20:00

Çifte Minareli Medrese Ziyaret Saatleri Kış Dönemi: 08:00-17:30

Çifte Minareli Medrese Tatil Günleri: Her gün ziyaret edilebilir.

Çifte Minareli Medrese Giriş Ücreti: Ücretsiz

erzurum gezilecek yerler çifte minareli medrese
ÇİFTE MİNARELİ MEDRESENİN HİKAYESİ

     Medresenin yapılışına ilişkin iki farklı rivayet bulunuyor.
     İlk rivayette; Çifte Minareli Medrese’yi kızı için yaptırtan Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat’ın, savaşa gidip şehit olması üzerine, paralarını alamayan ustaların işi yarım bıraktıkları anlatılır.
     İkinci rivayette; Erzurum’da bir yaz günü ünlü bir usta ile çırağı minare yapımına başlamışlar. Harıl harıl biri bir minareyi diğeri bir minareyi örüyormuş. Usta bir minareye başlamış, çırağı ötekine. Günler geçtikçe minareler de yükselirmiş. Ne var ki, çırağın yaptığı minare, ustanın yaptığından daha güzel, daha göz alıcı olmuş. Usta bunun farkına varmış ama ağzını açıp tek kelime söylemeyi de gururuna yedirememiş. Çırak ise, ustasını geçtiğine inanmış. O da anlayamadığı bir gurura, bir büyüklüğe kapılmış. Bir ara çırak dayanamamış, alnındaki terleri silerek, öteki minarede çalışan ustasına seslenmiş:
– Usta, bana bir su getir!
Bunu duyan ustanın elinden malası düşüvermiş. Gururu incinmiş, gönül kâsesi çatlamış, gözleri bulanmış:
“Usta idim oldum çırak,
At kendini aşağı bırak!”
Diyerek, kendisini aşağı bırakıvermiş.

Bu durumu görüp hatasını fark eden çırak pişman olmuş ve çok üzülmüş. Ustasının arkasından o da kendini minareden aşağıya atmış.
“Çırak iken oldum üstat,
Ne durursun kendini at!”
Diyerek, o da kendini aşağı bırakıvermiş.

     Her ikisi de oracıkta can vermişler. Çalışan işçiler bu olaya çok üzülmüşler ve işi yarım bırakarak gitmişler. Gel gör ki, minareler yarım kalmış. O günden bugüne tamamlanmamıştır.

     İkinci rivayeti destekleyen birtakım işçilik farkları bu tarihi yapıda göze çarpmaktadır. Çifte Minareli Medrese’nin sağ yarısı çırak, sol yarısı ise usta tarafından yapılmıştır. Sağ yarısındaki sütunlar, duvar kenarları ve diğer detaylar daha işlemeli ve gösterişli iken, sol yarısı sadedir. Günümüzde devam etmekte olan tadilat çalışmaları, Evliya Çelebi’nin şu sözlerini doğrular niteliktedir: “Bu cami tamir edilse küre-i arzda misali bulunmaz bir eser olur.” Gerçekten işlemeleriyle her şeyi ile muhteşem bir eser.

ERZURUM ULU CAMİ
erzurum gezilecek yerler ulu cami

    Baştan söyleyeyim buranın akustiği inanılmaz etkileyici. İnsanın içine işliyor. Çifte Minareli Medrese’nin yanı başında olan Erzurum Ulu Cami, Saltuklu Emiri Nasreddin Aslan Mehmet tarafından 1179 yılında yaptırılmış. Saltuklular’ın “Atabey” isminden dolayı buraya “Atabey Camisi” de deniliyor. Kesme taş malzemeyle inşa edilen cami enine dikdörtgen plânlı. Erzurum Ulu Cami’nin en önemli ve etkileyici bölümü ”Kırlangıç Çatı” kısmı. Dıştan sekizgen piramidal külâhla örtülü mihrap önü kubbesi “kırlangıç çatı” adı verilen bir teknikle ahşap malzemeden yapılmış.

ERZURUM KALESİ VE SAAT KULESİ

     Geçmişi yaklaşık 2500 yıl öncesine dayanan Erzurum Kalesi’nin tarihi zamanında bölgeye hâkim olan Urartular’a kadar uzanıyor. Bugün varlığını koruyan iç kalenin ilk halini ise 415 yılında Bizans İmparatoru Theodosius inşa ettirmiş.
     Erzurum Kalesi, biri şehrin güvenliğini sağlayan muhafız askerlerin bulunduğu iç kale diğeri de halkın ikamet ettiği cadde, sokak ve mahalleleri içine alan dış kaleden oluşuyor. İç kalenin avlusunda tuğladan bir hamam ve oda halinde mekânlar yer alıyor. Osmanlı İmparatorluğu döneminde iç kalenin kuzey duvarı bitişiğinde İç Kale Mescidi yapılmış. Kırklar Türbesi, Ebu İshak-ı Kâzerûnî Türbesi ve Ali Ağa Çeşmesi de bu yapılara eklenmiş. Günümüzde dış kalenin surları büyük ölçüde yıkılmış olup yalnızca dört yöne açılan kapıların isimleri bilinmektedir. Bunlar, Tebriz Kapısı, Erzincan Kapısı, Gürcü Kapısı ile sonradan açılan İstanbul Kapısı ve Yeni Kapı’dır. Şuan da otobüs durağı ismi olarak kullanılıyor. 🙂

Erzurum Kalesi Ziyaret Saatleri: 08:00-17:00

Erzurum Kalesi Tatil Günleri: Her gün ziyaret edilebilir.

Erzurum Kalesi Giriş Ücreti: 5 TL

ÜÇ KÜMBETLER :
ERZURUM’UN MUHTEŞEM ÜÇLÜSÜ
erzurum gezi rehberi üç kümbetler
erzurum gezi rehberi üç kümbetler

     Kümbet nedir ? Alın size KPSS sorusu 🙂 Kümbet, Anadolu Selçukluları zamanında yapılan kendine özgü yapısı olan anıt mezarlardır. Kümbetler genellikle büyük devlet ve din adamları için yapılırmış.
     Erzurum’daki Üç Kümbetler, Anadolu’da bulunan anıt mezarların en güzel örnekleri arasında yer alıyor. Üç kümbetten en büyüğünün Emir Saltuk’a ait olduğu ve 12. yüzyılın sonlarında yapıldığı düşünülüyor. Diğer kümbetlerin kime ait oldukları bilinmezken bunlarında 14. yüzyılda inşa edildikleri tahmin ediliyor. Kümbetlerin yanında bulunan kare şeklindeki küçük yapının ne olduğu konusunda ise farklı görüşler bulunuyor. Gizemli kümbetler gizemini korumaya devam ediyor.

TAŞHAN (RÜSTEM PAŞA BEDESTENİ)
erzurum gezi rehberi taşhan
erzurum gezi rehberi taşhan

     Oltu taşı nerede, nereden alabilirim sorularının ana cevabı Taşhan’dır. Taşhan’da oltu taşının tesbihinden tutun yüzüğüne, kolyesine kadar her türlü hali bulunmakta. Asıl adı Rüstem Paşa Kervansarayı olan Taşhan, Kanuni Sultan Süleyman’ın sadrazamı Rüstem Paşa tarafından 1561 yılında yaptırılmış. Yapı, Osmanlı kervansaray mimarisinin şaheser örneklerinden biri. Burası yolcuların gece ve gündüz her çeşit ihtiyaçlarının karşılandığı yer olarak kullanılmış. Rüstem Paşa Kervansarayın da imarethane, mescit, dinlenme yeri, bezirgân dükkânları, deve, eşek, öküz, manda ve atların bağlandığı bölümler yapılmış. 

ERZURUM LALA PAŞA CAMİ
erzurum lala paşa cami

     Erzurum’un insanı kuşatan manevi bir havası var. Bunun en büyük nedeni de burada bulunan tarihi camiler. Bu camilerden en önemlisi de Lala Paşa Cami. Taşhan’a çok yakın olan Lala Paşa Cami Erzurum Merkezde bulunuyor. 3 kapısı, 28 penceresi olan, her noktasında hat işciliği ve zerafetin sergilendiği, Mimar Sinanın eseri bu güzel camiyi kesinlikle ziyaret etmelisiniz. 

                          Erzurum Lalapaşa Cami’nin En Önemli 7 Özelliği

1) Lalapaşa Cami Mimar Sinan’ın eserlerinden biridir.
2) Lalapaşa Camisini ünlü edebiyatçı Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Beş Şehir” adlı eserinde ”küçük bir pırlanta”ya benzetmiştir.
3) Lalapaşa Camisi, Erzurum’da Ayaz Paşa Camisinden sonra ikinci Osmanlı camisidir.
4) Lalapaşa Cami girişinde Osmanlı Padişahı 4. Mehmet tarafından yazdırılan Erzurum’dan vergi alınmamasına dair ferman kitabesi bulunmaktadır.
5) Kanuni Sultan Süley­man’ın komutanı, Kıbrıs fatihi, Sadrazam Lala Mustafa Paşa, Erzurum Beylerbeyi görevini yürüttüğü dönemde, 1562 yılında camiyi yaptırmıştır.
6) Lalapaşa Cami çok yakın çevresinde 12 cami bulunmaktadır: Boyahane, Bakırcı, İbrahim Paşa, Cennetzade, Caferiye, Yukarı Mumcu, Karaköse, Çortan, Kabeşeyh Hamzaağa, Pervizoğlu, Esatpaşa, Ayazpaşa, Zeynel, Gürcükapı.
7) XVII. Yüzyılda Erzurum’da bulunan Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Lala Mustafa Paşa Camii vaizi, imam ve müezzini hakkında bilgi vermiştir.

YAKUTİYE MEDRESESİ

     Erzurum Gezi Rehberi buram buram tarih kokuyor. Her tarafta asırlara meydan okuyan bir eser var. İşte bunlardan biri de Yakutiye Medresesi. Yakutiye Medresesi İlhanlı hükümdarı Sultan Olcayto döneminde Gazan Han ve Bolugan Hatun adına, Hoca Yakut Gazani tarafından 1310 yılında yaptırılmış. Yakutiye Medresesi Anadolu’daki kapalı avlulu medreselerin en büyüğü. 
     Medrese içinde bulunan odalar öğrenci ve hocaların sınıf ve derecelerine göre belirlenmiş. Bu nedenle her odanın girişinde farklı bir işleme bulunuyor 1995 yılında restore edilen medrese, günümüzde Türk İslâm Eserleri ve Etnografya Müzesi olarak kullanılıyor.

Yakutiye Medresesi Türk İslâm Eserleri ve Etnografya Müzesi Ziyaret Saatleri: 08:00-17:00

Yakutiye Medresesi Türk İslam Eserleri ve Etnoğrafya Müzesi Tatil Günleri: Her gün ziyaret edilebilir.

Yakutiye Medresesi Türk İslam Eserleri ve Etnoğrafya Müzesi Giriş Ücreti: 5 TL , Müze kartınız varsa giriş ücretsiz.

ERZURUM KONGRE VE MİLLİ MÜCADELE BİNASI
erzurum gezilecek yerler kongre binası

     Yeniden dirilişimizin en önemli noktalarından biri olan Erzurum Kongresi bu binada yapıldı. Tarihi, milli ruhu yakalamak ve hissetmek için buraya gelmelisiniz. Erzurum Kongresi’nin toplandığı ilk bina olan kongre binası 1864’de Mıgırdiç Sanasaryan tarafından yaptırılmış. Cumhuriyet öncesinde bina satın alınarak devlete kazandırılmış. Bina 1924 sonlarında bir yangın geçirmiş ve ahşap kısım tamamen yanmış. Yangından sonra onarılan bina, ilk okul olarak hizmete açılmış ve Güzel Sanatlar Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi olarak varlığını devam ettirmiş. Günümüzde Kongre Binası, Atatürk Resim Heykel Müzesi ve Galerisi Müdürlüğü olarak hizmet veriyor.

erzurum gezi rehberi kongre binası
ERZURUM TREN GARI

     Doğu Ekspresi’nin güzergahlarından biri olan Erzurum, tarihi bir binada olan güzel bir Tren Garına sahip. Vaktiniz varsa burayı ziyaret edip, güzel fotoğraflar çekebilirsiniz.

ERZURUM ATATÜRK EVİ MÜZESİ

     Küçükken hep önünden geçtiğim ve arada bir meraktan içeri girdiğim ayrı bir güzel havası olan Erzurum Atatürk Evi, Çaykara Caddesi, Çaykara Sokak’ta bulunuyor. Müze 1900’lü yılların başında Alman Konsolosluğu, Vali Konağı olarak kullanılmış.
     Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkmasından sonra kongre için gelmiş olduğu Erzurum’daki bu konağa 9 Temmuz 1919 tarihinde Hüseyin Rauf Bey ve arkadaşları ile yerleşmeleri, 29 Ağustos 1919 tarihine kadar 52 gün Erzurum Kongresi çalışmalarını sürdürmeleri ile konak, tarihsel bir önem kazanmış. Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Erzurum’dan ayrılmaları üzerine ev yine vali konağı olarak kullanılmaya başlanmış.

Atatürk Evi Müzesi Ziyaret Saatleri: 08:00-17:00

Atatürk Evi Müzesi Tatil Günleri: Pazartesi

Atatürk Evi Müzesi Giriş Ücreti: Ücretsiz

ERZURUM TÜRK İSLAM ESERLERİ VE ETNOGRAFYA MÜZESİ

    Erzurum ve çevre illerde yapılan kazılarda ortaya çıkan eserlerin sergilendiği Erzurum Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi bol vaktiniz varsa gidebileceğiniz bir yer. Müzede, Kazılar Salonu, M.Ö. II. bin Trans-Kafkas Kültürü Salonu, Urartu Salonu, Tabiat Tarihi Salonu ve Ermeni Katliamları Salonu bulunuyor.  Erzurum’un sembollerinden biri olan Havuzbaşına oldukça yakın bir konumda.
     Pazartesi dışında her gün 08.00-12.00/13.00-17.00 saatlerinde ziyarete açık. Müze Giriş Ücreti 6 TL , müze kartınız varsa giriş ücretsiz.

ERZURUM ATLAMA KULELERİ
erzurum nere gezilir atlama kuleleri

     Atlama kuleleri Palandöken Kayak Merkezi’nin kuzeyinde ve Erzurum-Çat karayolu üzerindeki Kiremitliktepe’de yer alıyor. Merkeze oldukça yakın. Burası 125 metrelik uzunluğu ve hilal şeklindeki görüntüsü ile Erzurum 2011 Dünya Üniversiteler arası Kış Oyunları’nın sembol tesislerinden biriydi. Erzurum atlama kuleleri uzunluk açısından dünyada birinci konumda bulunuyor. Buranın ilk açılışında bulunmuş biriyim. Olimpiyatlarda akşam vakti buradan atlayanları izlerken termometreler -40 dereceyi gösteriyordu ve hareketsiz olduğumdan parmak uçlarımın donduğu hissini hala hatırlıyorum 🙂 Olimpiyatlar sonrası 2014 yılında toprakta oluşan heyelan sonucunda burası yıkılma tehlikesi geçirdi. Fakat daha sonra tekrar yapıldı. Olayın haber bağlantısı için buraya tıklayabilirsiniz ! Burada da çökme anı var. Yapan mühendislere selam olsun! Son olarak Atlama Kulelerinde bulunan Kule Kafe ‘de Erzurum manzarası eşliğinde bir şeyler yiyip içebilirsiniz. Manzara akşam daha güzel oluyor.

AZİZİYE – MECİDİYE TABYALARI
erzurum gezi rehberi aziziye tabyaları

     Şehri baskınlardan korumak amacıyla Sultan Abdulaziz tarafından yaptırılan tabyalar korunaklı olması açısından Erzurum’un tepelerine tamamen taştan inşa edilmiş. Tabyalar (Mecidiye ve Aziziye) “93 Harbi” olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı’nda, Rusların ilerleyişinin durdurulmasında önemli bir rol üstlenmiş. Bundan 20 yıl önce bu tabyalara gittiğimizde savaşlarda kullanılan bir çok kurşun kovanına rastlıyorduk. Tarihi hissetmek için, ecdadımızın bu toprakları nasıl müdafa ettiğine tanık olmak için bu tabyaları kesinlikle ziyaret edin.

NENEHATUN TARİHİ MİLLİ PARKI

     Aziziye ve Mecidiye tabyalarının da bulunduğu Nenehatun Tarihi Milli Parkı ismini 93 Harbi Osmanlı-Rus Savaşında cephedeki askerlerimize her noktada destek veren onlarla savaşan kahraman Nene Hatun’dan alıyor. Milli Park içinde aynı zamanda Nenehatun’un mezarı var. Nenehatun Milli Parkı’nın herhangi bir giriş ücreti yok. Uzaklık açısından araba ile gelmeniz de fayda var.

PASİNLER KAPLICASI

     Erzurum’un Pasinler (Hasankale) ilçesinde bulunan Pasinler kaplıcası büyük kaplıca ve küçük kaplıca olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Suyun bileşiminde bir çok kimyasal var. Küçükken rahmetli dedemle çok gittiğim Pasinler Kaplıcalarında konaklama için otel de bulunuyor.

ÇOBANDEDE KÖPRÜSÜ
çobandede köprüsü

     Dünya çapındaki 4 önemli ticaret yolunun (Kürk Yolu, Şam Yolu, İpek-Baharat Yolu, Kral Yolu) kesiştiği yer olan Erzurum, Selçuklular ve Osmanlılar döneminde ticaretin kalbinin attığı yer olarak biliniyor. Kervanların geçtiği ticaret yollarında nehirleri aşmak için zamanında köprülerde yapılmış. Bu köprülerden biri de Çobandede Köprüsü. Aras nehri üzerine yapılan Çobandede Köprüsü 13. yüzyıl sonlarında İlhanlılar’ın veziri Emir Çoban Salduz tarafından yaptırılmış. Köprü savaşlarda orduların geçişi için de kullanılmış. 128 metrelik Çobandede Köprüsü günümüze sağlam bir şekilde ulaşmış. Köprü bataklıkta olmasına rağmen suya batmasın diye ayaklarında ardıç ağacı kullanılmış. Köprü, suyun akışının etkisini azaltmak için dar-geniş-dar şeklinde 7 gözden oluşuyor. Mühendislik harikası bu köprü Erzurum’un Köprüköy ilçesinde bulunuyor.

ILICA KAPLICALARI (AZİZİYE)

     Erzurum’un Aziziye ilçesinde bulunan Ilıca Termal Tesisleri Erzurum Merkez’e yaklaşık 19 km uzaklıkta. Termal tesisin kaynak suyu Sodyum ve bikarbonatlı ve sıcaklığı 39 °C. Biraz ağır kokusu var ama girdikten sonra alışıyorsunuz. Kaplıca suyunun romatizmal hastalıklara, göz hastalıklarına, deri hastalıklarına ve metabolizma bozuklukları gibi bazı hastalıklara iyi geldiği biliniyor. Ayrıca tesisin konaklama yapabileceğiniz oteli de var. 

NARMAN PERİ BACALARI
narman peri bacaları

     Belki çoğunuz ilk defa duyacak ama Erzurum’un da peri bacaları var. ”Doğu’nun Kapadokyası” ve ”Kırmızı Periler Diyarı” olarak da adlandırılan Narman Peri bacaları 62 km’ye yayılan 3 vadiden oluşuyor. Yaklaşık 3 milyon yıl önce oluşumuna başladığı düşünülen peri bacaları, vadi yamaçlarından inen sel sularının ve rüzgarın, tüflerden oluşan yapıyı aşındırmasıyla oluşmuş. Sel sularının dik yamaçlarda kendine yol bulması, sert kayaların çatlamasına ve kopmasına neden olmuş. Narman Peri bacalarının oluşumunun bu şekilde olduğu düşünülüyor. Erzurum merkeze 100 km mesafede bulunan Kırmızı Periler Diyarına gitmeyi ihmal etmeyin.

HAHO / HAHULİ KİLİSESİ (TAŞ CAMİ – MERYEM ANA KİLİSESİ)
haho kilisesi erzurum
erzurum meryem ana kilisesi

     Erzurum’un Tortum ilçesine bağlı Bağbaşı köyünde bulunan Meryem Ana Kilisesi Bagratlı Kralı III. David tarafından 976-1001 Yılları arasında yaptırılmış. 19. yüzyılda camiye dönüştürülen yapı, Taş Cami ismini almış. Erzurum merkeze 85 km uzaklıkta olan Haho Kilisesinin acil restorasyon ihtiyacı var. Umarım yetkililer bir gün buraya el atar. Gerçekten güzel bir tarihi miras.

ÖŞVANK KİLİSESİ
erzurum gezi rehberi öşvank kilisesi

     Erzurum’un Uzundere ilçesine bağlı Çamlıyamaç Köyünde bulunan Öşvank Kilisesi Gürcü Kralı Kuropalat Adarnese’nin oğulları David ve Prens Bagrat tarafından 966 yılında inşa ettirilmiş. .Zamanında Gürcüler ve Ermeniler tarafından kullanılan Öşvank Kilisesi’nin taş işciliği mükemmel. Ablamın öğretmenlik yaptığı ilk okul burada olduğu için bu köyde yaklaşık 1 ay kaldım.:) Acil restorasyon ihtiyacı olan Öşvank Kilisesi’nin bir kolonunun yerine geçici olarak kütük konulmuş. İşlemeler ve resimler müthiş güzel. Umarım bu tarihi yapı bir gün aslına uygun restore edilir.

TORTUM GÖLÜ
erzurum gezilecek yerler tortum gölü

     Erzurum Gezi Rehberi ‘nin manzarası en efsane yerine geldik. Adı yine Tortum ama burası Tortum ilçesinde değil Uzundere ilçesinde. Tortum Gölü 18. yy’da oluşmuş bir heyelan set gölü. Balık tesisinin ve kuş cennetinin bulunduğu Tortum Gölü oldukça derin ve ürkütücü bir yapıya sahip. Erzurum-Artvin yolu üzerinde bulunan Tortum Gölü yolu oldukça tehlikeli, buradan araba ile geçerken dikkatli olun ! Buraya Türkiye’nin en geniş ve en uzun cam terası yapılmak üzere. Manzarayı daha iyi izlemek için oldukça güzel olacak.

TORTUM GÖLÜ CAM TERAS
erzurum seyir terası

    Tortum Gölü Cam Terası süper bir manzaraya sahip. Manzara süper olduğu kadar ürkütücü de. Terasta camlardan aşağıya baktığınızda otomatik kaçma refleksi oluşuyor:) Burası Türkiye’nin en uzun ve en geniş alanlı cam seyir terası. Yerden yüksekliği 12,3 metre. Tortum Gölüne giderken burayı ziyaret etmeyi unutmayın.

    Tortum Gölü Cam Teras Giriş Ücreti (2019)

    Tortum Gölü Cam Teras Giriş Ücreti kişi başı 5 TL. 

TORTUM ŞELALESİ
erzurum gezi rehberi tortum şelalesi
erzurum tortum şelalesi

     Erzurum merkeze yaklaşık 100 km uzaklıkta bulunan 21m genişliğinde 48m uzunluğundaki Tortum Şelalesi Erzurum’un Uzundere ilçesinde. Şelalenin adı Tortum ama dikkat edin burası Tortum ilçesinde değil Uzundere ilçesinde. Türkiye’nin en büyük şelalesi ünvanını elinde bulunduran Tortum Şelalesi özellikle Mayıs-Haziran döneminde çok daha gür akıyor. Kışın debisi ve akış hızı düşüyor ve hatta soğuktan donabiliyor. Şelalenin en altına merdivenlerle inebiliyorsunuz. Islanma ihtimaliniz var ona göre hazırlıklı olun. Şelalenin aşağısına inerken şelale sularına güneş vurunca bizim gibi gökkuşağı şova denk gelebiliyorsunuz. Erzurum gezilecek yerler listesinin en başında geliyor burası. Buraya gelmek yol açısından biraz meşakatli olsa da kesinlikle değer. Burada bulunan tesisi tavsiye etmiyorum. Biraz daha özenli ve nezih bir mekan gerekiyor burası için.

     Tortum Şelalesi’nin Giriş Ücreti:

     Tortum Şelalesi’nin giriş ücreti araba başı 5 TL. Park sorunu bulunmuyor.

 
UZUNDERE YEDİ GÖLLER
erzurum gezilecek yerler yedigöller
erzurum gezilecek yerler uzundere yedigöller

     Tortum Gölü’ne yakın bir konumda bulunan Yedigöller’de doğanın tadını sonuna kadar çıkarabilirsiniz. Erzurum Uzundere Yedigöller arası yaklaşık 2 saat. Buraya geldiğinizde göl etrafında bulunan çardakları kiralayıp piknik yapabilirsiniz. Burada yerel halkın sattığı meyvelerden almayı unutmayın. Ayrıca burada bir balık tesisi var balık yemek isterseniz burayı da değerlendirebilirsiniz. Son olarak Uzundere Yedigöller’de kalmak isterseniz burada balık tesisinin hemen arkasında bulunan pansiyonu değerlendirebilirsiniz.

İŞHAN KİLİSESİ (PARHALİ MANASTIRI)

     Erzurum’un kuzey bölgesine 1 gün ayırdıysanız ve vaktiniz kaldıysa İşhan Kilisesine de gidebilirsiniz. Burası Artvin’ in Yusufeli ilçesinde bulunuyor. Bölgede bulunan Gürcü kiliselerinden biri de İşhan Kilisesi. Kilisenin yapımına 955 yılında Gürcü Kralı David zamanında başlanmış, 1027 yılında Bagratlı Kralı Magistros tarafından bitirilmiş. 

İSPİR YEDİGÖLLER
erzurum gezi rehberi ispir yedigöller

     İşte şu an Erzurum Gezi Rehberi ‘nin en yüksek kısmındayız. Dağların yüksekliği yaklaşık 4000 metreyi buluyor. Ovit Dağı zirvesi ile Kaçkar Dağları’nın güneyinde yer alan volkanik göller toplamda 11 adet. Bu göllere araba ile ulaşım mümkün değil. Erzurum merkeze 125 km mesafede bulunan İspir Yedigöller size manzarası ile efsane bir güzellik sunuyor. Buraya gitmenin en ideal vakti Haziranın 15 ile Ağustosun 15’i arası diyebilirim. Yürüyüş (trekking) için müthiş bir yer.

ERZURUM KIŞ TURİZMİ (KAYAK)

erzurum palandöken

     Kış turizminin göz bebeği, müthiş kayak pistleri ve 3185 m zirveye (Ejder Tepesi) sahip olan Palandöken Dağları, Erzurum’un güneyinde yer alıyor. Palandöken dağları yaklaşık 70 km uzunlukta, 30 km genişlikte bir alanı kapsıyor. Dağların yükseltileri tabanda yaklaşık 2000 m’den başlıyor. Palandöken Dağları’nın en yüksek noktasını oluşturan Büyük Ejder Tepesi 3176 m, Küçük Ejder Tepesi ise 3095 m ile Erzurum şehir merkezinin tam güney kısmında kalıyor.

ERZURUM NEDEN KIŞ TURİZMİNDE ÖNDE GELİYOR ?

     Erzurum’un uzun süreli kış turizmine imkan sağlayan etmenlerden biri de şüphesiz sahip olduğu iklim özellikleri. Erzurum’da 3G kavramı vardır. GAR-GIŞ-GIYAMET. 🙂 Erzurumlulara göre yılın 9 ayı kıştır. Mübarek öle bir kış ki haziranda bile kar yağdığına şahit olmuşumdur. Kışın uzunluğunun getirdiği en büyük güzellik tabi ki kayak. Erzurum’da yüksek rakım sebebiyle biyoklimatik konfor sağlayan bir iklim mevcut. Palandöken kış turizmi merkezinde mevsim “150 gün/yıl” olup Aralık, Ocak, Şubat, Mart, Nisan aylarını kapsıyor. Normal kış koşullarında kayak alanlarında kar kalınlığı 2 m’yi aşıyor.  Ama ben zamanında merkezde 5 metreyi bulduğuna da şahit oldum.      
     Kar kalitesi, kayak sporu etkinliği için oldukça önemli. Nitekim kar örtüsünün turistik amaçlı bir gelir kaynağı potansiyeli oluşturabilmesi için, buz-kar veya ıslak kar biçiminde değil kristal kar biçiminde düşmesi gerekiyor. Palandöken’de kar kalitesi, çok yüksek olmakla beraber fiziki yapısından kaynaklanan toz kar kalitesine sahip. Bu da kayak yapmanın zevkini maksimuma çıkarıyor.      
     Kar kalitesinin donmayan özellikte olması, Palandöken kış turizmi merkezini Türkiye’deki diğer mevcut kış turizmi merkezlerinden avantajlı duruma getiriyor. Kristal kar özelliği yanında, yılın genelindeki görülen güneşli gün sayısının fazlalığı da Erzurum’da kayak ve kış spor turizmi avantajları arasında. Aynı zamanda kayak merkezlerinin havalimanına yaklaşık 15 km mesafede oluşu, Erzurum’da kış turizmini cazip kılan en önemli etmenlerden biri. 

ERZURUM KAYAK MERKEZLERİ

     Erzurum’da kış turizmini geliştirmek amacıyla 1991 yılında bir master plan hazırlanmış. Bu planda Erzurum’da üç önemli kayak merkezi sahası tespit edilmiş. Bunların tamamı Palandöken Dağlarının kuzey eteklerinde. Bu alanlar; Hınıs-Palandöken Boğazı Mevkii, Gez Yaylası ve Konaklı Bölgesi’dir. Master plan kapsamındaki bu bölgelere 25. Dünya Üniversiteler arası Kış Oyunları çerçevesinde geliştirilen Kandilli Bölgesini de dâhil ettiğimizde Erzurum’un kış turizmi merkezlerini 4 ana bölümde düşünebiliriz. Burada sadece Palandöken Kayak Merkezi hakkında bilgi veriyorum.

PALANDÖKEN KAYAK MERKEZİ

     Palandöken Kayak Merkezinde kış sporları faaliyetleri 2200-3176 metre yükseklik kuşağı üzerinde yer alıyor. Palandöken Erzurum şehir merkezine 5 km’lik mesafesiyle dünyada şehir merkezine en yakın kayak merkezlerinden biri. Kayak merkezi Erzurum Havaalanından 25–30 dakikalık mesafededir. 
     Palandöken Kayak Merkezindeki pistler dünyanın en uzun ve dik kayak pistleri arasında yer alıyor. Kayak yaparken gerçekten farkına varıyorsunuz bunun. Palandöken Kayak Merkezinde profesyonel kayakçıların kayabileceği Uluslarası Kayak Federasyonu (FIS) onaylı kayak pistlerin yanı sıra çok amaçlı pistlerde olmak üzere farklı zorluk derecelerinde toplam 27 adet pist bulunuyor. En uzun pisti 12 km olan kayak pistlerinin toplam uzunluğu 28 km. 
     Kayak Merkezinde 5 adet telesiyej (4500 kişi/saat kapasiteli), 1 adet teleski (300 kişi/saat kapasiteli), 2 adet baby lift (toplam 1800 kişi kapasiteli), 1 adet gondol lift (1500 kişi/saat kapasiteli) mevcut.        
     Kayak merkezlerinde belediyenin yeri de dahil olmak üzere kayak kıyafeti ve ekipmanı kiralayabileceğiniz yerler bulunmakta. Kaldığınız otel de size bu ekipmanları sağlayabilir. Fiyatlar genelde günlük/saatlik oluyor. Kayak tutkunuysanız tabi ki ekipmanları kiralama değil de satın almanız çok daha mantıklı olur.

ERZURUM OTELLERİ & ERZURUM’DA KONAKLAMA

     Erzurum, kış turizminin önemli merkezlerinden biri olmasından dolayı Palandöken Dağında güzel otellere sahip. Kışın karlar altında eşsiz güzellikteki manzaralara sahip otellerden önerebileceğim bir kaçını aşağıda sıralıyorum.

1-) Sway Otel
Adres: Kümeevler, Kayak Yolu, 25080 Palandöken
Telefon: (0442) 230 30 30

2-)Polat Erzurum Resort Hotel
Adres: Kayak Yolu Uzeri, 25070 Palandöken/Erzurum
Telefon: (0442) 232 0010
E-Mail: palandoken@polatholding.com

3-)Dedeman Palandoken Ski Lodge
Adres: Yunusemre Mahallesi, Palandöken Yolu, 25000 Palandöken/Erzurum
Telefon: (0442) 317 05 00         

     Erzurum’a kayak için değilde sadece gezilecek yerleri görmek için geldiyseniz ve merkezde kalacaksanız aşağıya bir kaç merkez oteli önerisi yazıyorum. Yorumlara bakıp bütçenize göre tercihinizi yapabilirsiniz.

1-)Rafo Otel
Adres: Aşağı Mumcu Mahallesi, Millet Bahçe Cd. No:25, 25100 Yakutiye/Erzurum   Telefon: (0442) 235 02 25

2-)Atatürk Üniversitesi Turizm Fakültesi Uygulama Oteli
Adres: Ataturk Universitesi Kampusu Arastirma Hastanesi Ustu, 25240 Yakutiye    Telefon: (0442) 344 74 94

3-)Erzurum Öğretmenevi
Adres: Lalapaşa, Çaykara Cd., 25100 Yakutiye/Erzurum
Telefon: (0442) 235 45 25

ERZURUM’DA NE YENİR ?

     Erzurum Gezi Rehberi ‘nin en iştah açıcı yerine geldik. Evet Erzurum denilince akla ilk gelen şeyler tabi ki ”Cağ Kebap” ve ”Kadayıf Dolması” İkisi gerçekten müthiş bir ikili. Tabi bu muhteşem ikiliyi doğru yerde yemeniz oldukça önemli. Kadayıf dolmasını bir çok yerde yememe rağmen benim için en iyisini her zaman annem yapar. Annem kadar olmasa da yine de güzel yapan yerler var tabi ki. 

      Cağ Kebap Erzurum dışında bir çok yerde yapılıyor. İlla Erzurum’da yiyeceksiniz diye bir durum yok. Erzurum dışında bu işi güzel yapan yerler de var. Cağ Kebap noktasında 2 nokta önemli. Birincisi etin nereden geldiği. Yani cağ kebabın yapıldığı kuzunun nerede otladığı nasıl beslendiği. Erzurum’un yazın yağış alan ovalarında hayvan beslenmişse ve cağ bu etten yapılmışsa kebap oldukça lezzetli oluyor. İkinci olarak etin iyi bir şekilde marine edilmesi. Marine iyi ise lezzet tavan oluyor.           

     Cağ kebap yerken garson siz durana kadar getirir. Dur demezseniz pusuda bekleyen garson önünüze bir şiş daha koymuştur bile.:) Sipariş vermeden önce garsona kesinlikle yağsız olsun demeyi unutmayın (yağsız seviyorsanız). Bir de cağ kebap şiş başı ücretlendirilir bunu da bilin. Çok öneride bulundum ama son olarak cağ kebabı çok geçe bırakmayın geçten kastım bana göre saat 13. Çünkü sabah yapılan et her zaman daha iyi oluyor. Gelelim Erzurum’da sizlere önereceğim cağ kebap mekanlarına.

CAĞ KEBAP & KADAYIF DOLMASI & ET DÖNER

1-) Aksu Cağ Kebap
Adres: Kazım Karabekir Paşa Mahallesi, Kongre Cd, Kilise Sk. No:5, Yakutiye
Kapanış saati: 23:00
Telefon: (0442) 213 22 62   (Fiyatı diğer mekanlara göre çok daha uygun en son 6 TL‘ idi.)

2-) Muammer Usta Cağ Kebap ve Kadayıf Dolması
Adres: Kazımkarabekir Mh, Terminal Cd. D:No: 39, 25240 Yakutiye/Erzurum Kapanış saati: 23:00
Telefon: (0442)2336282

     Gelelim kadayıf dolması noktasına. Yukarıdaki 2. önerim olan Muammer Usta Kadayıf Dolması noktasında da başarılı. Hatta Erzurum dışındaysanız websitesi üzerinden uzaktan sipariş verebilirsiniz. Sipariş noktasında 1kg kadayıf dolması 30 TL.

3-) Ökkeş Usta
Adres: Yukarı Mumcu Mh., 25200 Yakutiye/Erzurum
Kadayıf dolması için son mekan önerim de Ökkeş Usta.

4-) Dönerci Hacıbaba
Adres: Muratpaşa Mahallesi, İsmetpaşa Cd. No:15, 25100 Yakutiye/Erzurum
Kapanış saati: 22:00
Telefon: (0442)2344033
     Son mekan önerim Dönerci Hacıbaba. Erzurum’da et bir başka lezzet dedim ya. Bunun için kesinlikle buraya gidin ve sade döner yemeden dönmeyin.

ERZURUM’UN NEYİ MEŞHUR ?

     Erzurum başlı başına bir çok açıdan kendine has özellikleri olan özgün bir şehir. Özellikle yemek kültürü açısından kendine özgü yemekleri oldukça lezzetli. Hele bir eti var ki müthiş bir tat. Vejeteryanlar kızacak ama bu et inanılmaz bir lezzet. Yazarken bile insanın canı çekiyor. Neyse Erzurum’un nesi meşhur sorusunun cevabına gelelim.

  • CAĞ KEBAP
  • KADAYIF DOLMASI
  • ET DÖNER
  • İSPİR FASULYESİ
  • AYRAN AŞI ÇORBASI
  • CİVİL PEYNİRİ
  • GÖĞERMİŞ PEYNİRİ
  • KETE
  • DUT ÇULLAMASI
  • OLTU TAŞI

     Bunun dışında Erzurum’a ait kendine özgü fazla bilinmeyen yemekleri aşağıda sıralıyorum. 
DİĞER MEŞHUR YEMEKLERİ: Burma tatlısı, Çeç pancarı,Dökme tepsi tel kadayıf, Ebegümeci, Ekşili dolma, Pirpirim, Şalgam dolması, Şile, Tatar böreği, Erişte pilavı, Evelik dolması,  Gugul ( tereyağlı ), Herle aşı, Çortuti pancarı, Kesme çorbası, Lavaş, Pide (tandırda), Tereyağlı su böreği

     Erzurum Gezi Rehberi ‘nin sonuna geldik. Umarım aydınlatıcı, eğlenceli, bilgi verici ve iştah açıcı bir rehber olmuştur. Erzurum’a dair ya da Erzurum Gezi Rehberi ‘me dair sorularınız, yorumlarınız olursa aşağıya yazabilirsiniz. Anında cevaplarım 🙂

4 Comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.